Apeldoorn wederom gezondste stad van Nederland
Apeldoorn is voor de tweede keer de gezondste stad van Nederland. Dat blijkt uit de Gezonde Stad Index 2026 van advies- en ingenieursorganisatie Arcadis. Een van de belangrijkste conclusies is dat voor de derde keer op rij het aandeel van groen in steden verder afneemt. Terwijl nagenoeg alle onderzochte steden juist in hun beleid groen willen laten toenemen. Groen draagt bij aan hittestressreductie. De oorzaak van deze ontwikkeling ligt in de bevolkingsgroei, terwijl er niet meer ruimte voor groen bijkomt. Hoe doorbreken we dit patroon? Verderop leggen we uit welke rol ‘tactical urbanism’ daarin kan spelen.
Apeldoorn doet dus al twee keer heel goed. De nummer twee, Maastricht, komt echter heel dichterbij. Opvallende nieuwkomer in de top 3 is Amersfoort. Deze stad klom in onze vorige drie edities gestaag en zet deze ontwikkeling voort. Tweevoudig koploper Groningen zakt daarmee uit de top 3. Deze stad in het noorden verbetert zichzelf ten opzichte van 2024 maar de andere steden deden het nog beter. We zien deze keer twee opvallende stijgers. Haarlem stijgt liefst zes plaatsen. De gemeente Haarlemmermeer stijgt ook fors met vijf posities. Waar ze eerder slecht scoorden op geluid is dat nu minder prominent. Leeuwarden en Enschede eindigen ook beide meer dan één positie hoger dan in 2024.
Dit is de vierde editie van de Gezonde Stad Index; ons tweejaarlijks onderzoek naar de bijdrage die de fysieke inrichting van steden levert aan de gezondheid van de bewoners. We vergelijken 25 Nederlandse steden met elkaar. De grootste van elke provincie plus de dertien grootste van de overige steden van Nederland. Waar er stijgers zijn dalen er ook steden. Het meest opvallend is de ‘vrije val’ waarin Arnhem terecht is gekomen. De stad zakt maar liefst negen plekken in de ranglijst. Ze scoren op alle fronten minder goed. Zoetermeer daalt vier plekken door een lagere score op Gezond Milieu en Gezonde Gebouwde Omgeving.
Belang van groen
‘Het belang van groen in je omgeving is niet te onderschatten’, zegt directeur landschapsarchitectuur John Boon van Arcadis. ‘Zo is sporten in een groene omgeving aantoonbaar gezonder dan tussen stenen en beton. Meer groen in de buurt verlaagt stress en vermindert klachten als angst en depressie.’
‘En in de stad is dit relatief makkelijk te organiseren. Het principe van ‘tactical urbanism’ is even simpel als doeltreffend: tijdelijke, snelle en vaak goedkope ingrepen in de openbare ruimte zoals groenzones, bomen, waterinfiltratiesystemen, pop-up pleinen en parklets. Dit laat zien en ervaren wat er mogelijk is, vóórdat er definitieve keuzes worden gemaakt. Geen wondermiddel, wel een effectieve versneller. Zo zijn er in Parijs complete straten afgesloten en er parken met heel veel groen van gemaakt.’
Luchtkwaliteit
‘In algemene zin is er één belangrijk lichtpunt te zien’, vertelt directeur gezondheidszorg Eke Schins. ‘De luchtkwaliteit in de onderzochte steden is verbeterd. Het ‘Schone Lucht Akkoord’ lijkt hier voorzichtig vruchten af te werpen. Door strengere emissienormen, de groei van elektrisch vervoer, schonere industrie en lokale maatregelen zoals autoluwe gebieden en 30 kilometer-zones namen de concentraties stikstofdioxide (NO₂) en fijnstof de afgelopen jaren verder af. Maar…
Luchtvervuiling is nog altijd een probleem. Uit een onderzoek van GGD-Leefomgeving komt naar voren dat Nederlanders ongeveer zeven tot tien maanden korter leven door slechte luchtkwaliteit. Daarmee is de impact vergelijkbaar met overgewicht.
1. Apeldoorn 14. Arnhem
2. Maastricht 15. Haarlemmermeer
3. Amersfoort 16. Breda
4. Groningen 17. Utrecht
5. Leeuwarden 18. Zoetermeer
6. Nijmegen 19. Terneuzen
7. Haarlem 20. Eindhoven
8. Emmen 21. Zaanstad
9. Zwolle 22. Amsterdam
10. Almere 23. Tilburg
11. Den Bosch 24. Den Haag
12. Enschede 25. Rotterdam
13. Leiden
Voor deze Gezonde Stad Index onderzochten wij voor 25 steden en hoe zij scoren op de belangrijkste fysieke kenmerken zoals opgenomen in het onderzoek Kenmerken Gezonde Stad, uitgevoerd door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in 2016. Dit onderzoek leverde een lijst van 350 kenmerken op, die vervolgens zijn samengevoegd, gewaardeerd en geclusterd met behulp van een computerprogramma (Conceptsystems Global Max).