Een slim klimaatakkoord levert geld op!

Waarom gaat het bij het klimaatakkoord en de energietransitie telkens over wie het moet gaan betalen? ‘Het kan toch niet dat de arme burger meer moet gaan betalen voor zijn of haar energie?’ Een onzin discussie in mijn ogen! Als we de aarde met elkaar verpesten, is het toch onzin te spreken over een business case?

Die is dan heel duidelijk lijkt mij! Die is er namelijk niet omdat in 20XX alles vernield is door het natuurgeweld! Maar goed, ik neem je graag mee in een gedachte-experiment: Laten we eens omdenken! Duurzaamheid het klimaatakkoord mag niet meer kosten dan we nu betalen! Kan duurzaamheid zelfs goedkoper zijn dan ons huidige ‘fossiele gedrag’? Jazeker! Maar dan moeten we een aantal systemen anders met elkaar gaan inregelen of afspreken. Daar zijn we als Nederlanders toch slim genoeg voor?

De essentie in dit omdenken zit hem er in dat we ‘goed gedrag’ moeten belonen en ‘slecht gedrag’ daarvoor moeten laten betalen; Balancerende vaten! Technisch is alles al mogelijk (van elektrische auto tot gasloze huizen)! Opschalen en doorpakken is de essentie! We moeten de vraag naar duurzaamheid laten groeien, vergelijkbaar met de vraag naar zonnepanelen, dan zal de prijs dalen. Zo werkt blijkbaar ons economische systeem; Let’s use it! Maar hoe? Dat illustreer ik met onderstaande concrete voorbeelden die zo het klimaatakkoord in kunnen. Daar kun je niet tegen zijn!

Rente-balancerende-vaten

Stel je wilt je huis of kantoor verduurzamen; dan loop je tegen heel veel gedoe aan! Ten eerste wordt jouw gebouw meer waard, waardoor je meer rente gaat betalen en je onroerend zaak belasting (OZB) ook omhoog gaat. Je maandlast gaat dus omhoog.
Om mensen mee te krijgen, moet je dat omdraaien! Laten we afspreken dat een niet duurzaam gebouw, een ‘rente-verhogende-belasting’ op de hypotheek krijgt van 10% (stel van 3% rente naar 3,3%). Dat extra geld gebruiken we voor een renteverlaging voor ‘duurzame-gasloze-gebouwen’ van bijvoorbeeld ook 10% (van 3% naar 2,7%). En natuurlijk moeten de absolute inkomsten die binnen komen door de rente-verhogende-belasting bij de Staat jaarlijks ook weer uitgegeven worden aan de rente-verlagende-belasting.
Voor deze rente-balancerende-vaten kun je twee scenario’s kiezen: Beide percentages (2,7 en 3,3) komen steeds dichter bij elkaar te liggen (er komt minder verhoging binnen, dus heb je minder geld als verlaging). Of we stellen de 2,7% vast en verhogen de 3,3% tot een percentage dat nodig is om de 2,7% te betalen. Ik opteer dan voor de laatste variant, omdat je daarmee duurzaamheid echt stimuleert. 

Vergunningen

Zoals gezegd is een duurzame woning meer waard dan een niet duurzame variant. Top! Zeker bij verkoop. Maar deze waarde zit nu vast in de stenen en je kunt er dus niets mee, in tegendeel, je betaalt meer OZB. Ik zie hier een analogie met de hypotheek percentages! Een duurzamer huis krijgt een lagere OZB-aanslag dan een niet duurzaam huis! Deze verlaging wordt betaald (balancerende vaten) met een verhoging van de OZB voor niet duurzame gebouwen. En ja, dat is aan de gemeente om dat door te voeren dus ‘daar gaan we als Rijk niet over’. Maar als Rijksoverheid moet je daar de kaders voor scheppen en de wet aanpassen en dat kun je ook sturen! Het is je taak om dat te doen! 
En dan nog even een side step: de vergunning verlening van je duurzame verbouwing. Als ik nu duurzaam wil (ver)bouwen, gaat de vergunningverlener mij allerlei aanvullende vragen en eisen stellen. Zijn de zonnepanelen wel mooi en gaat Welstand wel akkoord? Passen ze wel in onze dakenvisie van Welstand? Wat vindt de monumentencommissie er eigenlijk van? Waar komt de warmtepomp te staan? Waar komt het pijpje van de balansventilatie? … Kortom, de vergunningverlening van een duurzaam verbouwing duurt langer dan die van een niet duurzaam gebouw. Laten we dat ook omdraaien!

Groene energie

Mijn derde voorbeeld heeft te maken met de energie die we allemaal als consument inkopen. De vraag naar groene energie is enorm toegenomen! Super goed, maar het heeft daardoor nu een prijsopdrijvend effect! Positief voor de exploitant van de wind- en zonneparken, maar dat leidt zeker tot een afvlakking van de vraag naar groene energie; want het kost meer. Ook hier kan een vergelijkbaar fiscaalsysteem werken. 
Stel je koopt groene stroom in waar een (veel) lagere energiebelasting op zit dan bij grijze stroom. De ‘grijze klant’ betaalt de korting op de ‘groene stroom klant’. Dat creëert meer vraag naar groene stroom. Dit brengt meer structurele zekerheid met zich mee, waardoor ontwikkelaars nog sneller nieuwe parken-projecten zullen ontwikkelen.

Mobiliteit

Mijn laatste voorbeeld heeft betrekking op (zakelijke) mobiliteit en meer concreet op de lease-auto (ik heb er zelf ook één). Een leaserijder, ik dus ook, betaalt nu een vaste percentage bijtelling per jaar en kan daar ongebreideld mee door Nederland (en daarbuiten) rijden. Hij of zij heeft geen enkele incentive om het gaspedaal minder diep in te trappen, de spits te mijden of zelfs maar een dagje met de trein te gaan of de fiets te pakken. In tegendeel: de trein moet je zelf betalen, je eigen fiets slijt ervan en de leaseauto heb ik toch al betaald (bijtelling) dus laat ik die maar gebruiken. Laten we daarom de vaste maandelijkse bijtelling wijzigen in een variabele gedrags-afhankelijke bijtelling. Daarbij is het jaarlijkse bedrag dat de Staat nu binnenkrijgt het uitgangspunt. Dit bedrag gaan we herverdelen onder de leaserijders. De ‘veel-gebruikers’ gaan meer betalen dan de ‘zuinige gebruikers’. Dit kan heel eenvoudig door een fiscus-proof kastje in de auto en deze te koppelen met het ‘loonverwerkingssysteem van de werkgever’ en een ‘app op de telefoon van de leaserijder’.
Stel je betaalt nu 250 euro bijtelling per maand netto (Golf/Megane). De gemiddelde leaserijder rijdt zo’n 15.000 kilometer privé. Wil je dat variabel doorrekenen, betaal je dus 20 cent per kilometer (250*12/15.000) netto voor een privé-kilometer. Dat kun je nog een beetje ‘tweeken’ door spitsmijd-bonussen, hoeveel brandstof per kilometer je werkelijk verbruikt, de trein inclusief te maken, en noem maar op. 

Conclusie: er zijn voldoende maatregelen te bedenken die echt effect zullen hebben op de verduurzaming van Nederland, Europa en de aarde! Maatregelen die voor de gemiddelde burger geen geld hoeven te kosten maar wel tot ander gedrag leiden. Technisch kan het allemaal al, maar wij als mens moeten het gaan gebruiken! Daar ligt de sleutel. 

Niels van Geenhuizen

Global Sustainable Solutions Leader +31 (0)6 2706 1819 Stel mij een vraag