Koper is goud waard!

Koper is overal. Thuis bijvoorbeeld zorgen tientallen meters koperen strengen ervoor dat mijn lampen branden. Helemaal hip is de koperen designlamp, die geeft glans en warmte aan een strak interieur. Die lampen zijn prijzig. Omdat het design is, dacht ik tot enkele maanden geleden. Maar ik kwam er al rap achter dat dit helemaal niet klopt. Koper is nu nog niet zeldzaam, maar over 30 jaar wel. Dan zijn wereldwijd de kopermijnen uitgeput. En dat heeft gevolgen. Voor onze industrie, economische ambities en de geplande overstap van gas naar elektriciteit. Door dit alles gebruiken we namelijk steeds meer koper. Een lesje ‘vraag en aanbod’ verklaart waarom de koperprijzen stijgen. En waarom het materiaal zo interessant is, dat het sommige lieden zelfs aanzet tot diefstal. Al aan den lijve ondervonden, dat uw trein hierdoor niet rijdt? Koper is het nieuwe goud. Ik vraag me af hoe we daar slimmer mee om kunnen gaan?

Koper is nu nog niet zeldzaam, maar over 30 jaar wel

Hergebruiken en minderen

Bij Railinvent, de innovatiewedstrijd van ProRail, hebben mijn collega’s en ik het vraagstuk van koper- schaarste aangekaart. Niet omdat we de gevolgen – zoals koperdiefstal - willen tegengaan. Maar om een oplossing te vinden voor de oorzaak: toenemende schaarste. Onze vraag was simpel: hoe kunnen we ervoor zorgen dat we er minder van gebruiken en ook over 30 jaar nog koper hebben? En, hoe kunnen we het hergebruiken, zodat we het überhaupt niet steeds opnieuw hoeven delven?


Veel gebruikt

ProRail heeft een vergelijkbaar belang bij koper als TenneT, Alliander, Stedin en KPN. Bij al deze netbeheerders zorgt koper namelijk voor de geleiding van elektriciteit en data via hun netwerken. Om inzicht te krijgen in de omvang van het probleem hebben we met en voor ProRail het koper in hun ‘spullenboel’ in kaart gebracht:   
• In welke van hun systemen zit koper?
• Waar zit het en om hoeveel gaat het?
• Hoe vaak wordt het koper vervangen?
• Zijn er alternatieven voor het gebruik van koper?
Wat bleek? De hoeveelheid koper in het netwerk van ProRail is immens. Het gaat om miljoenen kilo’s. Als je daar de hoeveelheden in de systemen van die andere netbeheerders nog bij optelt…


Stimuleren

De problematiek is dus omvangrijk. Tegelijkertijd ontdekten we dat er niet altijd heel bewust met koper wordt omgegaan. Spoorontwerpers ontwerpen volgens de voorschriften en kiezen uit oplossingen die veel koper voorschrijven of bevatten. Aannemers leveren weliswaar netjes vrijkomend koper in voor hergebruik, maar worden niet gestimuleerd om minder koper te gebruiken. Bij het zoeken naar alternatieven voor koper blijken kostenbesparing en CO2-reductie meestal de belangrijkste drijfveren. Er is nog maar nauwelijks aandacht voor een gerichte aanpak van schaarste, milieuproblemen of de arbeidsomstandigheden in de kopermijnen. 


Samen aanpakken

Een complicerende factor bij discussies met een ‘koperen’ aspect is dat deze soms niet breed (genoeg) gevoerd kunnen worden. Neem bijvoorbeeld een discussie over nut en noodzaak van wisselverwarming. Er is veel koper nodig om bij winters weer hinder en vertraging op het spoor te voorkomen. Het onderwerp raakt dan ook gevoelige, maatschappelijke snaren. Jammer, want dat kan een bredere aanpak in de weg staan. En juist die is volgens mij gewenst. De problematiek is te groot voor ProRail en andere netbeheerders om in hun eentje op te lossen. Koperschaarste raakt de hele keten en vraagt van die hele keten bijdragen aan de oplossing! De keten is dus aan zet. Maar juist dat maakt het lastig om te komen tot oplossingen. Er dreigt al snel een ‘ver van mijn bed show’ of ‘not my problem’. 


Veel kleine beetjes

Toch ben ik optimistisch en ervan overtuigd dat alle partijen samen, ook wij, met heel veel kleine initiatieven en projecten een groot verschil kunnen maken. Daarom moedig ik iedereen, ook u, aan om in projecten, met opdrachtgevers en leveranciers, het gesprek over koperschaarste te gaan. En samen naar oplossingen te zoeken. Ook belangrijk vind ik dat we kennis en ervaringen actief delen.  Bijvoorbeeld de goede ideeën die er her en der al zijn over alternatieve materialen, verlenging van de levensduur en het recyclen van grondstoffen als koper.


Meer netbeheerders 

Met mijn collega’s en opdrachtgevers ga ik de uitdaging aan. Bij Railinvent hebben we denken over meer circulair gebruik van koper op de kaart gezet. We hebben het grondstoffenakkoord uit de energietransitie ondertekend. En nu blijkt dat ook andere netbeheerders tonen belangstelling om met ons de omvang van hun koper-problematiek in beeld te brengen. https://twitter.com/KtBoome/. Dat biedt straks waardevolle handvatten om met ketenpartners de koperkringloop duurzaam vorm te geven.

Nu ik weet dat koper goud waard is, stel ik de ‘kan het met wat minder koper’ – vraag, waar relevant, in al mijn projecten. En thuis laat ik mij, nu ik weet hoe schaars koper is, nooit meer verleiden om een designlamp van koper aan te schaffen. Gaat u daarin met mij mee?

Meer lezen?
www.groenenetten.org
https://www.duurzaammbo.nl/kennisbank/57-kennisbank/planet/4347-schaarsegrondstoffen-2#Metalen 
https://fd.nl/beurs/1187101/staking-in-de-grootste-kopermijn-ter-wereld-zet-de-markt-op-scherp

Deze publicatie is onderdeel van een serie blogs over circulaire economie.  Klik hier als u daar meer over wilt lezen.