Een nieuwe vervuiling: het houdt niet op!

De afgelopen decennia hebben we korte metten gemaakt met zware metalen, minerale oliën en oplosmiddelen. Het ene is nog niet voorbij of een nieuw probleem doemt op. Ik denk hier aan PFOS en PFOA; stoffen van de PFAS (poly- en perfl uor alkyl stoffen) groep die veel aandacht krijgen. Door hun unieke eigenschappen zijn ze vanaf de jaren ’60 grootschalig toegepast in onder meer brandblusschuim en teflon. En welvaart heeft zijn prijs, want deze stoffen komen dus ook in de natuur terecht. Omdat ze nauwelijks in de natuur afbreken zijn ze nu wijdverspreid. Hierdoor hopen ze zich op in de voedselketen en zijn ze vaak toxisch.

Knelpunten verontreinigingen

Tot nu toe zijn de bekendste knelpunten verontreinigingen rondom Dordrecht en Schiphol. Maar overal waar geoefend is met blusschuim is de grond vervuild en dat is vooral in de omgeving van vliegvelden. Daarvan hebben we er tientallen in Nederland. Bij een fabriek in Dordrecht is PFOA via de lucht uitgestoten. Daarnaast zijn de afvalstromen van deze industrie volgens de Inspectie voor de Leefomgeving ongemerkt bij meerdere afvalverwerkers terecht gekomen, die zich niet bewust waren van de verontreiniging. Die afvalverwerkers dreigen nu stilgelegd te worden, maar daarmee stijgt alleen maar het risico dat het afval via minder transparante routes zijn weg zoekt. Inmiddels staat de verontreiniging hoog op veel gemeentelijke, provinciale én landelijke agenda’s. Want we weten nu nog niet precies wat de gevolgen voor de omwonenden zijn en hoe we hiervan af kunnen komen. Het wordt een probleem dat we samen moeten oplossen.


Welvaart versus risico's

Een andere meer filosofische vraag is: hoever willen we gaan om onze welvaart veilig te stellen en welke risico’s zijn we bereid om daarbij te nemen? Want overal waar we iets veranderen in het domein is er een gevolg. Of we nu het land bewerken en chemicaliën gebruiken om onkruid te bestrijden tot het omvormen van een weiland tot woonwijk. In Dordrecht staat die fabriek in een stedelijke omgeving. Als gevolg van luchtdepositie wordt in de omgeving PFOA gemeten in grond en grondwater. De bevolking maakt zich terecht zorgen over de gezondheid en woningbouwprojecten stagneren door de onduidelijkheid rondom het grondverzet. Dat de industrie schoner moet gaan werken is evident, maar we moeten onze kop ook niet in het zand steken; totdat we volledig circulair zijn heeft elke activiteit en elk product zijn prijs. En dat punt hebben we de komende decennia nog niet bereikt.


Omgaan met negatieve effecten

Daarom hebben we in de afgelopen periode gewerkt aan een handreiking hoe om te gaan met de negatieve effecten. We ontwikkelden in eigen beheer een meetprotocol om de omvang en risico’s van de verontreiniging in kaart te brengen. Daarbij werkten we samen met het RIVM. In een straal van meer dan 10 kilometer rondom de fabriek keken we naar de concentraties PFOA in grond en grondwater. De gemeten waarden wijzen tot nu toe gelukkig niet op enig risico voor mens of milieu. Desalniettemin zijn er nog leemten in kennis, waardoor we soms ook moeilijk vooruit kunnen of vanuit voorzorg ogenschijnlijk strenge maatregelen voorschrijven.


Pleidooi

Daarom wil ik hier ook een pleidooi houden voor meer middelen voor onderzoek en om de toekomstige uitdagingen met nieuwe verontreinigende stoffen zoals PFAS gezamenlijk het hoofd te bieden. En dat heeft niets te maken met het werkveld bodemsanering waarin ik werkzaam ben. Want wat zou er nou mooier zijn als mensen zoals als ik zich niet meer hoeven bezig te houden met de schoonmaak, maar met nieuwe toepassingen, hergebruik en een gezondere leefomgeving?

Hans Slenders

Adviseur bodem en grondwater +31 (0)6 2706 1491 Stel mij een vraag