Politiek belemmert innovatie op het spoor

Hoewel Nederland alles in zich heeft om voorop te lopen bij spoorinnovaties belemmert de politiek ontwikkelingen in de sector. Zo eist Den Haag bijvoorbeeld dat bedrijven bij de invoering van het veiligheidssysteem ERTMS alleen beproefde technologie hanteert. Deze wens is ingegeven door de ervaringen met de Fyra. Maar ik vind het zonde omdat het een beperking zet op het innoverend karakter van leveranciers in de markt.

Het vorige kabinet nam in 2014 voortvarend het besluit ERTMS level 2 te realiseren. Maar 3 jaar later laat de praktijk – onder andere door de door de politiek geeiste beproefde technologie- een temporisering van het programma zien. En dat terwijl we weten dat Level 3 ondertussen in Engeland wordt beproefd door leveranciers èn ProRail. 

Het duurt niet lang meer of andere levels dan Level 2 zijn ook al beproefde technologie, als we de markt die ruimte maar gunnen en pilots toestaan. Dit is de stap voorwaarts die Nederland tot kenniscentrum omvormt. Hoewel behaalde resultaten uit het verleden geen garantie zijn voor de toekomst, hoop ik dat het nieuwe kabinet vooruit kijkt en meer overlaat aan de markt en Prorail en NS zelf. Laat de nieuwe politici hun ogen dus niet sluiten voor niet-beproefde technologie. Zo zal één van de innovatie-belemmeringen verdwijnen.

Ik kan me de houding van de politiek echter wel een beetje voorstellen. Het drama met de Fyra hakte er natuurlijk behoorlijk in. Uit het parlementair enquêteonderzoek bleek dat alle hoofdrolspelers forse steken lieten vallen. Maar dit staat ook innovatie in de weg. Let wel: Fyra zou een prachtig product zijn geweest als het beter was aanbesteed/begeleid. Het probleem bij de Fyra zat ‘m eigenlijk helemaal niet in de techniek, de mankementen waren op zich een te overziene lijst herstelpunten. Probleem zat in de processen en de politiek en het schepje erboven op door de media waardoor dit de doodsteek was van een product dat nu elders rijdt en ons land veel geld heeft gekost. Dit maakt de snelheid en mate van innovatie erg beperkt met een gemiste kans en kapitaalvernietiging tot gevolg. 

Ook zelf ondervinden we aan den lijve dat innovaties stagneren of geen vruchtbare grond vinden. Ook hier geldt dat het technisch mogelijk is, maar het niet altijd past in de ontwerpvoorschriften voor de spoorwegbouw of juist politiek niet op draagvlak kan rekenen. 

Er zijn ook andere oorzaken. Rail lijkt wellicht minder innovatief dan de wegensector omdat de industrie wezenlijk anders is. Elke zeven jaar neemt een automobilist gemiddeld een nieuwe auto, terwijl we met een trein dertig tot soms wel veertig jaar doen. Op de weg accepteren we verschillende brandstofvormen zoals benzine, diesel, hybride, gas en elektrisch. Op het spoor is minder keus met 1,5 kV en soms diesel. Dat wijzigen is ingewikkeld, maar wil je duurzamer en sneller worden dan is het echt mogelijk met  3 kV of waterstoftrein. Voor 3 kV hebben wij een sluitend business model gemaakt. 

Even kort uitleg: Voor de Tweede Wereldoorlog is op het spoor gekozen voor 1,5 kV in combinatie met gelijkstroom. Er is destijds gekozen voor gelijkspanning en niet wisselspanning voor het spoor omdat gelijkstroommotoren goed geregeld konden worden bij versnellen en vertragen. De overgebleven treinen na de oorlog reden allemaal op 1,5 kV. Nu dus nog steeds. Het belangrijkste voordeel bij een omschakeling naar 3kV is dat het vermogen bij deze hogere spanning beschikbaar komt bij lagere stromen. Daardoor daalt het transportverlies van stroom en ontstaat er een hoger elektrisch rendement. Deze investering verdient zich snel terug en is erg duurzaam. Er is minder netverlies, minder CO2, minder koper, snellere acceleratie en daardoor meer capaciteit op het spoor mogelijk is. Het kan, zowel in financiële als technische zin. Maar het "systeem" en hoe we dat hebben georganiseerd maakt het lastig. Als dit soort belemmeringen verdwijnen staat Nederland weer snel op de kaart als innovatief transportland!


Cécile Cluitmans

sectorleider Rail & Public Transport +31 (0)6 2706 0267 Stel mij een vraag