Veiligheid is onmenselijk

Gelukkig. Soms zit het mee. Ik bedoel; het banenverlies door de voortschrijdende robotisering. Volgens de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) valt het mee, tenminste. Blijkbaar wegen de positieve effecten van robotisering op de arbeidsmarkt zwaarder dan in eerste instantie verwacht. Een hogere productiviteit en meer innovatie zorgen immers voor meer banen. Maar ik ben gelukkig met de uitkomst van het onderzoek omdat ik geloof in de rol van robots bij het veiliger maken van het werk.

Robotisering schept mogelijkheden waaraan kranten nauwelijks aandacht besteden: robots nemen mensen fysiek inspannend en gevaarlijk werk uit handen. Daarbij maken robots meestal ook nog minder fouten. Als we de werkvloer volledig zouden automatiseren, zouden er nauwelijks nog ongevallen gebeuren. U zou kunnen denken dat wij ook zonder robots inmiddels veilig genoeg werken, maar nee, dat doen we niet. Kijk alleen al naar de recentelijk in het nieuws gekomen gezondheidsschades van buschauffeurs die decennialang blootgesteld werden aan te hoge roetemissies, aan medewerkers van defensie die met chroom-VI verf moesten werken en brandweerlieden die tijdens het schoonmaken van hun uitrusting gevaarlijke stoffen inademden. Ja, zou u kunnen inwerpen, dat zijn “gezondheidseffecten die pas jaren na blootstelling aan het licht zijn gekomen” en “we weten niet precies of de gezondheidsschade terug te voeren is op het werk”. Dat zou best kunnen. Vast staat dat we die problemen niet hadden gehad als we gevaarlijke werkzaamheden door robots hadden laten uitvoeren.

Nog interessanter dan het voorkomen van toekomstige gezondheidsschade vind ik het effect van robotisering op het optreden van onveilige situaties. Onveilige situaties ontstaan vaak uit menselijke afwegingen die ingegeven zijn door andere drijfveren dan veiligheid: presteren, geld verdienen, tijd winnen. Waartoe dat kan leiden zien we niet alleen bij de wielerwedstrijd Paris-Roubaix van het voorjaar. Daar belandden renners uit het peloton tijdens het kruisen van een gesloten spoorovergang op een haar na onder de naderende TGV. Zij hebben hun afweging gemaakt, ten koste van de veiligheid.

Soortgelijke afwegingen maken werknemers bijna iedere dag, omdat ze een druk voelen of omdat die er ook daadwerkelijk is. Dat leidt vaak tot het nemen van afkortingen en het maken van fouten. Wat heeft robotisering daarmee te maken? Robots kennen geen afwegingsruimte. Daar kunnen we veiligheid in programmeren. Robots zijn veel betrouwbaarder in het uitvoeren van kritische werkprocessen waarbij op een bepaalde manier gewerkt moet worden. En dat is het overgrote deel van het dagelijkse werk. De veiligheidswinst zou immens zijn, met name omdat de verantwoordelijkheid voor het maken van afwegingen steeds ‘lager’ in arbeidsorganisaties terecht komt. Zijn we met z’n allen wel volwassen genoeg om altijd voor veiligheid te kiezen? Moeten we niet een groot aantal kritische werkzaamheden robotiseren en automatiseren omdat nog de werknemer in staat is om de veilige keuze te maken nog de werkgever om te allen tijde zijn verantwoordelijkheid na te komen?

Er zijn ook branches waar het goed gaat met de verantwoordelijkheid voor veiligheid, zoals in de luchtvaartsector. Daar lijkt op bijna alles bespaard te worden, behalve op veiligheid. En hoe zit het daar met robotisering? Als ik straks naar Berlijn vlieg en ik zie een gezagvoerder van vlees en bloed mijn vliegtuig instappen, dan denk ik … gelukkig! Als die maar niet moet afwegen wat ie met zijn laatste druppel kerosine doet.

Carsten Assmann

Hoofd Strategic Environmental Consultancy +31 (0)6 4674 0908 Stel mij een vraag
Share on Wechat
"Scan QR Code" on WeChat and click ··· to share.