Badanie zanieczyszczenia powierzchni ziemi – kogo to dotyczy i kiedy jest to konieczne

Właśnie mija pół roku od wprowadzenia przez Ministerstwo Środowiska rozporządzenia w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi, które ujednolica schemat identyfikacji terenów zanieczyszczonych. Przełożenie zmiany sytuacji prawnej na praktykę rodzi nadal wiele pytań. W poniższym artykule postaram się odpowiedzieć na najważniejsze z nich.

Zachęcamy do zapoznania się z pozostałymi publikacjami w ramach „Cyklicznego poradnika remediacyjnego dla inwestora”:

Zapowiedź

Kto jest zobowiązany do wykonywania badań powierzchni ziemi?

Aby uzyskać odpowiedź na to pytanie należy sięgnąć do aktów wyższego rzędu: ustawy prawo ochrony środowiska, i ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Jednakże, nawet po wnikliwej lekturze obu ustaw można zorientować się, że ustalenie tego nie jest wcale łatwe. W przypadku badań stanu zanieczyszczenia gleby i ziemi sprawa jest jeszcze bardziej skomplikowana – ustawa określa jedynie w jakich przypadkach taka ocena jest dokonywana.

Zgodnie z polskim prawem, to organy inspekcji ochrony środowiska w ramach państwowego monitoringu środowiska dokonują oceny oraz badań i obserwacji stanu gleby i ziemi. Następnie, w związku z koniecznością prowadzenia wykazu potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi, starosta może w razie potrzeby wykonać pierwszy etap badań zanieczyszczenia gleby i ziemi. Regionalny dyrektor ochrony środowiska może wykonać badania w celu potwierdzenia występowania historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi, potwierdzenia występowania bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku, lub potwierdzenia szkody.

Prowadzący instalację, która wymaga uzyskania pozwolenia zintegrowanego, dokonuje oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi w ramach raportów początkowego i końcowego. Raporty te zawierają między innymi informacje na temat stanu zanieczyszczenia gleby, ziemi i wód gruntowych na terenie zakładu przez substancje powodujące ryzyko, które są stosowane, produkowane lub uwalniane przez te instalacje, w tym wyniki badań zanieczyszczenia gleby i ziemi.

Obowiązek wykonania badań zanieczyszczenia powierzchni ziemi może powstać na skutek decyzji nałożonej przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Decyzja ta może zostać wydana wobec podmiotu korzystającego ze środowiska w szczególnych przypadkach. Podmiotem korzystającym ze środowiska jest przedsiębiorca w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (nie jest nim przysłowiowy Kowalski).

W przypadku bezpośredniego zagrożenia dla środowiska lub szkody w środowisku, organ ochrony środowiska może nakazać w drodze decyzji obowiązek przeprowadzenia badań: na przedsiębiorcę prowadzącego działalność stwarzającą ryzyko szkody lub prowadzącego inną działalność, która jest przyczyną bezpośredniego zagrożenia szkodą, oraz gdy szkoda dotyczy gatunków chronionych i siedlisk przyrodniczych oraz szkody w środowisku, które wystąpiły z winy podmiotu korzystającego ze środowiska (takim przedsiębiorcą nie będzie np. właściciel sklepu odzieżowego).

Ponadto, decyzja ta może zostać nałożona na przedsiębiorcę, który jest władającym powierzchnią ziemi (za wyjątkiem podmiotu posiadającego pozwolenie zintegrowane), na której przed dniem 30 kwietnia 2007 r. była prowadzona działalność mogąca z dużym prawdopodobieństwem powodować historyczne zanieczyszczenia ziemi, oraz jeśli istnieją ku temu odpowiednie przesłanki, takie jak umieszczenie przez starostę terenu w wykazie potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi, lub zgłoszenie historycznego zanieczyszczenia. Ten, kto nie prowadzi badań zanieczyszczenia gleby i ziemi będąc do tego zobowiązanym decyzją, podlega karze grzywny.

Podsumowanie

Obowiązek przeprowadzenia badań gleby i ziemi nie istnieje, ale badania pod kątem zanieczyszczenia powierzchni ziemi może wykonać każdy. Ten, kto dokonuje oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi, powinien ją wykonać zgodnie z nowym rozporządzeniem.

Nie ma obowiązku dokonywania badań, ale fakt ten nie zwalnia z istnienia odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi. Podmiot władający powierzchnią ziemi, na której istnieje historyczne zanieczyszczenie powierzchni ziemi, jest zobowiązany do przeprowadzenia remediacji. W przypadku wystąpienia bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub w przypadku wystąpienia szkody, podmiot korzystający ze środowiska jest zobowiązany podjąć niezwłocznie działania zapobiegawcze, działania naprawcze. Należy mieć świadomość, że powierzchnia ziemi stanowi jeden z elementów środowiska (obok powietrza, wody, kopaliny, klimatu, krajobrazu i obszarów naturalnych), więc stan jej jakości ma znaczenie chociażby w postępowaniach w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia.

Historia terenu, działalność prowadzona w przeszłości, czy jakiekolwiek inne przesłanki wskazujące na możliwość wystąpienia zanieczyszczenia, są kluczowe przy podejmowaniu decyzji o przeprowadzeniu badań. W przypadku wątpliwości zawsze można skonsultować się z przedstawicielem organu ochrony środowiska i zasięgnąć opinii specjalistów.

Powodów dla których warto posiadać dokument określający stopień zanieczyszczenia powierzchni ziemi jest mnóstwo. Najważniejsze z nich to:

1. Badania te wykonywane są z racjonalnych pobudek kierowanych zwykłą przezornością.
2. Wiedza ta jest istotna zarówno dla władającego powierzchnią ziemi, jak i dla potencjalnego nabywcy nieruchomości.
3. Problem zanieczyszczenia ziemi może dotyczyć każdego rodzaju nieruchomości gruntowej, szczególnie na terenach poprzemysłowych czy miejskich, a w zasadzie wszędzie tam, gdzie działalność człowieka zostawiła swoje piętno.

Ten, kto nieświadomie nabędzie ziemię, na której występuje historyczne zanieczyszczenie, będzie zobowiązany do przeprowadzenia remediacji bez względu na to, czy to z jego winy doszło do skażenia środowiska gruntowo-wodnego. Stan jakości powierzchni ziemi ma bezpośredni wpływ na jej wartość, warto więc na podstawie wykonanych badań gleby i ziemi negocjować jej cenę.

Osoby zainteresowane poruszonym tematem mogą kontaktować się bezpośrednio z autorką artykułu Katarzyną Jankowską.

Oprócz tego zapraszamy na śniadanie biznesowe na temat „Badanie zanieczyszczenia powierzchni ziemi w praktyce”, które odbędzie się już 16 marca w warszawskim biurze Arcadis, i które będzie współprowadzone przez autorkę powyższego artykułu.

Katarzyna Jankowska

Starszy Specjalista ds. Środowiska Wyślij wiadomość