Droogt de watertoets op?

De droogte van de zomermaanden tikt nog steeds door in Nederland Waterland. De droogteberichten stapelden zich de afgelopen periode op. Bij waterschap Aa en Maas gingen duizend stuwen open om water de droge bodem in te krijgen. Vanuit Vallei en Veluwe kwam het bericht dat meer dan tweehonderd normale regendagen nodig zijn om het huidige neerslagtekort aan te vullen en het grondwaterpeil weer te normaliseren. In de Achterhoek worden soort van skippyballen geplaatst in duikers om water vast te houden en overwegen ze grasland onder water te zetten. Hier en daar wordt het zomerpeil aangehouden met risico op wateroverlast. Dijken controleren we op scheuren en de scheepvaart komt langzaam weer op gang na zeer lage waterstanden. Huizen verzakken en scheuren. Nederland Waterland hoopt in de winter op flinke regen. Tegelijk is er actie en zijn we alert en dat geeft vertrouwen in ons waterbeheer.

Laten we de watertoets verrijken tot een klimaattoets

Maar hoe houden we de aandacht vast? Dan denk ik vooral aan alle ruimtelijke ontwikkelingen. Zodat we bij elke verandering, elke ontwikkeling in de straat, van gebouw tot wijk, van locatie tot gebiedsontwikkeling nadenken over waterberging voor natte én droge tijden. We zijn van oudsher een waterland met veel aandacht voor te veel water. Door de klimaatverandering is de uitdaging in de vorm van droogte fors groter en belangrijker geworden. Te nat en te droog wisselen elkaar af. 

Deze balans zou ik ook terug willen zien in onze regels. De Omgevingswet is per 1-1-2021 van kracht en handhaaft de watertoets als instrument voor de waterbeheerder richting ruimtelijke ontwikkelingen. Het is veel effectiever als we de ‘watertoets’ inzetten bij de start van het ontwikkel- en ontwerpproces in plaats van aan het eind. De watertoets als behulpzaam ontwerp-instrument. Eigenlijk vinden beleidsmakers dat dit procesinstrument door de goede samenwerking tussen overheden niet meer nodig zou moeten zijn maar het is door de wetgever in de Omgevingswet toch gehandhaafd als stok achter de deur. Idealiter praten gemeenten en waterschappen altijd over de vroege fase van een ontwikkeling met projectontwikkelaars en investeerders. Alleen met een integraal programma van eisen kan namelijk invulling worden gegeven aan een klimaatrobuust ontwerp. Maar de praktijk lijkt toch weerbarstiger.

Verrijk de watertoets naar klimaattoets

Terug naar het heden. Overheden werken aan klimaatstresstesten waarmee ze de kans op droogte, hittestress en wateroverlast in kaart brengen en ze bereiden risicodialogen voor. Waterschappen en gemeenten werken met alle stakeholders samen om te komen tot agendering, maatregelen en bewustwording. In 2020 moet dat proces tot eerste resultaten leiden.

De omgevingswet vraagt om een integrale benadering van ruimtelijke ordening. Laten we de watertoets verrijken tot een klimaattoets, met een integrale blik op adaptatie en laat elke ruimtelijke ontwikkeling een kans zijn om te laten zien dat het kan. Ontwerp de stresstesten en risicodialogen zo dat ze alvast nuttige input leveren voor de watertoetsen bij concrete investeringen. Dat helpt om het ‘watertoetsproces’ te versnellen en te focussen. Maak hierover duidelijke afspraken met investeerders, met name bij alle nieuwbouwontwikkelingen.

Katja Portegies

sectorleider Waterschappen +31 (0)6 2706 0320 Stel mij een vraag