Wat is de bodem ons waard?

Earth Day. Een jaarlijks terugkerend evenement dat plaatsvindt op 22 april in alle landen en zich richt op het productie – en consumptiegedrag van de mens en de invloed hiervan op onze planeet.

duurzaamheid

Voor mij de kans om u een momentje stil te laten staan bij de waarde van de natuur; oftewel ons natuurlijk kapitaal. Met dit nogal abstract begrip bedoelen we de grote voorraad die de natuur, zoals bodem, water, flora en fauna, lucht en geologische bronnen, ons levert (figuur 1). Deze nuttige producten leveren waardevolle diensten, ook wel ecosysteemdiensten genoemd. Sommige van deze ecosysteemdiensten zijn heel zichtbaar, denk aan drinkwater, productie van hout en voedsel. Andere ecosysteemdiensten zijn minder zichtbaar, maar net zo belangrijk; denk aan waterzuivering en vastlegging van koolstofdioxide door planten. De bodem is onderdeel van het natuurlijk kapitaal en biedt de maatschappij een breed scala aan diensten met een maatschappelijke of economische waarde. Het is daarom van essentieel belang om de bodem duurzaam te benutten en haar vitaliteit te behouden.

De vitaliteit van de bodem komt voort uit een balans tussen de biodiversiteit, mineralen, water en een aantal fysieke aspecten zoals compactheid. Deze balans kan onder druk komen te staan door intensieve landbouw en verandering van landgebruik. Met de huidige productie en consumptie vragen wij al jaar in jaar uit teveel van onze planeet. Geschat wordt dat wij op dit moment gemiddeld wereldwijd anderhalve aarde nodig hebben om de huidige welvaart te behouden (figuur 2). Echter, omdat wij teveel vragen van de bodem, zorgt dit voor uitputting en vermindering van de vruchtbaarheid van de bodem. Daarbij zorgen huidige trends voor toenemende druk: (1) de wereldbevolking stijgt naar negen miljard mensen in 2050, wat leidt tot een grotere vraag naar voedsel en water, (2) klimaatverandering zorgt wereldwijd voor temperatuurstijging en veranderende neerslagpatronen, die de diensten van de bodem negatief kunnen beïnvloeden. De optelsom van huidige productie en consumptie en trends is de voorbode van een potentiële catastrofe voor de mensheid: een reductie van het natuurlijk kapitaal, terwijl de vraag naar ecosysteemdiensten onverminderd blijft groeien. 

Duidelijk is dat de bodem, als onderdeel van ons natuurlijk kapitaal, van grote waarde is omdat wij er zo afhankelijk van zijn. Anders gezegd, de bodem is de fundering van onze welvaart. Zonder de bodem stort de economie en onze welvaart als een kaartenhuis in elkaar. Voormalig president van Amerika Franklin Roosevelt zei ooit: ‘A nation that destroys its soil, destroys itself’.

De vitale bodem als fundering van onze huidige en toekomstige welvaart

Gelukkig erkennen steeds meer mensen bovenstaande urgentie en voelen dat er noodzaak is om structurele stappen te zetten. De risico’s waar wij voor staan bieden uitdagingen en daarmee ook kansen. En die kansen kunnen pas benut worden wanneer men bewust wordt van het onderliggende paradox: de bodem is van grote waarde voor onze welvaart, maar door velen wordt de bodem als ‘gegeven’ ervaren en de waarde er niet van onderkend, en gaan we er onachtzaam mee om. Oftewel, de bodem wordt ondergewaardeerd: het heeft vaak geen prijs in de economie en is ondervertegenwoordigd in maatschappelijke besluitvorming.

Het idee van de ‘vitale bodem’ tackelt deze paradox door wél de bodem te waarderen en te kijken wie  baat bij heeft bij wat de bodem ons levert. Het is gebaseerd op het behouden of verbeteren van de gebruiksmogelijkheden en productiecapaciteit die we in het heden van de bodem wensen, zonder dat de mogelijkheden van toekomstige generaties worden beperkt. Duurzaam bodemgebruik dus. Veel stakeholders zijn afhankelijk zijn van de bodem, denk aan de boer, producerende en verwerkende bedrijven, eigenaar grond en de consument. Juist daarom is een integrale benadering van belang met als gemeenschappelijk doel: een vitale bodem. Door de waarde van de bodem voor iedereen te benoemen en te vertalen in een taal die iedereen begrijpt komt er een proces op gang waarin het behoud van de vitaliteit van de bodem centraal staat. Dit kan bijvoorbeeld door de financiële waarde te achterhalen van de diensten die de bodem levert. Dat leidt tot duurzaam bodembeheer waarbij alle stakeholders, nu en in de toekomst, kunnen profiteren van een gezonde bodem en de diensten die van daaruit voortvloeien.

Jordy van ’t Hull
Stagiair ‘Bodem, Ondergrond & Asbest’

Bronnen:
MEA, 2005. Millenium Ecossytem assessment. http://www.millenniumassessment.org/en/Condition.html. Bezocht op 18-04-2017.
Van Egmond, P., Ruijs, A. 2016. Natuurlijk kapitaal: naar waarde geschat. Planbureau voor de leefomgeving (PBL), 16-17.
Van Oorschot, M., Wentink, C., Kok, M., Van Beukering, P., Kuik, O., Van Drunen, M., et al. 2016. Wat kan duurzame handel bijdragen aan het behoud van natuurlijk kapitaal? Effecten van het certificeren van tropische grondstofproductie op ecosysteemdiensten. Planbureau voor de leefomgeving (PBL), 6-7.


Jordy van 't Hull

Stagiar Bodem, Ondergrond & Asbest Stel mij een vraag