Kaback: herstel van een paradijselijke graanschuur in Guinée

Een tropisch paradijs. Een droomlocatie. Dat is de eerste indruk van de Guinéese kustprovincie Kaback in West Afrika. Prachtig licht, groen alom, rijstvelden en kleinschalige plantages met kokos, cacao en visserij.

Het is er relatief dunbevolkt en schoon. Opmerkelijk eigenlijk, dat deze eerste indruk ook precies laat zien waarom Kaback de graanschuur van het land wordt genoemd. Of liever gezegd, werd genoemd. Want er gaat een tragisch verhaal schuil achter het plaatje. Nog maar enkele decennia geleden groeiden er uitgebreide mangrovebossen voor de kust en was Kaback welvarend en belangrijk voor het land door de goedlopende landbouw. Totdat men ontdekte dat het mangrovehout geschikt was voor de productie van kool, onder meer om mee te koken. Massale kap leidde tot erosie van de kust en vandaag de dag overstroomt het gebied zo’n 12 keer per jaar. Met als gevolg vergaande verzilting, sterk teruggelopen opbrengsten uit landbouw, drinkwaterproblemen, en verminderde leefbaarheid voor de circa 20.000 inwoners. Inmiddels loopt het gebied leeg, bewoners houden het niet langer vol, en voor Guinée betekent de huidige situatie dat een groot agrarisch potentieel verloren dreigt te gaan als er niet snel iets wordt gedaan.

En dat lijkt nu gelukkig te gaan gebeuren. De minister van landbouw was een jaar geleden in Nederland op uitwisseling, en raakte onder de indruk van onze waterhistorie en kennis van kustverdediging. Met name het programma Building with Nature trok haar aandacht. Dit heeft ertoe geleid dat kortgeleden (eind mei – begin juni) een DRR-missie heeft plaatsgevonden. DRR staat voor Dutch Risk Reduction, en is een initiatief van de Nederlandse overheid, bedoeld om enerzijds de helpende hand te bieden bij waterproblemen elders in de wereld, en anderzijds om handel en export van kennis vanuit Nederland te stimuleren.

Hoe is dat, zo’n DRR-missie? Als deskundige in overstromingen en integraal waterbeheer was ik uitverkoren om deel te nemen aan het team, verder bestaande uit een landbouwkundig expert van Alterra en “notre chef d’equipe” van HaskoDHV. Je komt in een soort snelkookpan. Natuurlijk vanwege de hitte, maar ook omdat je in zeer korte tijd in een onbekende omgeving, met een onbekend team zinnig advies moet geven aan de regering, met alle ceremonieel eromheen. Zo bezochten we het gebied als deel van een zwaailicht colonne waarin ook de minister zich bevond en een flink aantal topambtenaren. Enerverend – en onze voornaamste zorg was dat we in alle openheid, ondanks de aanwezigheid van het zware geschut, konden praten met getroffen bewoners en boeren. Dat lukte gelukkig heel goed, mede dankzij de minister zelf, die pretentieloos het voortouw nam en direct contact maakte met deze mensen, over en weer niet gehinderd door enige status.

Binnen het team klikte het wonderwel, we vulden elkaar goed aan en waren in staat om tussen de onderdelen van een vol programma door zinnige output bij elkaar te brainstormen, goed toegesneden op het gebied. De missie was bedoeld als ‘scoping’: diagnose stellen, oplossingsrichtingen aangeven en de basis leggen voor vervolg. De kern van ons advies: beschouw de problemen in Kaback niet los van elkaar maar als geheel, pas een integrale aanpak toe en doe het van scratch met volledige deelneming van de lokale bewoners en betrokkenen. Zo hopen we dat (substantieel) vervolgwerk los komt op een keur aan gebieden: governance, stakeholdermanagement, integraal overstromingsbeheer, dataverzameling, herbebossing, gebiedsontwikkeling, waterbouw, tropische landbouw, drainage, irrigatie, drinkwaterwinning, hydraulica en hydrologie.

Permanent overstroomd gebied
Gesprek over afgenomen opbrengsten
Zeewater stroomt landinwaarts
Rijstvelden die steeds vaker onderlopen

De voortekenen zijn gunstig: een sterk geëngageerde lokale gemeenschap en overheid, die urgentie en ondernemerschap tonen, en daarnaast meerdere potentiële financiers en partners die al tijdens de missie een aanzet hebben gegeven tot commitment. 

Wil je meer weten? Neem vooral contact op!

Jasper van der Werff ten Bosch

Senior specialist integraal rivier en waterbeheer +31 (0)6 5073 6694 Stel mij een vraag