Vier tips om circulaire economie te integreren in de gebouwde omgeving

De circulaire economie lijkt het juk van modewoord voorzichtig van zich af te werpen. Dagelijks zie ik steeds meer mooie praktijkvoorbeelden die bijdragen aan een circulaire economie. Een groeiende groep collega’s werkt aan onderwerpen als onderzoek naar hergebruik van koper tot het winnen van grondstoffen uit water. Zelf ben ik actief in de gebouwde omgeving. In mijn dagelijks werk zie ik kansen waarmee de bouwsector de circulaire economie de komende jaren echt een boost kan geven. In deze blog geef ik vier handreikingen die we morgen al kunnen toepassing voor de gebouwde omgeving.

Heldere taal 

Veel organisaties hebben ‘circulaire economie’ hoog op de strategische agenda. De Rijksoverheid lanceerde onlangs de transitieagenda voor de bouw met daarin vier strategische doelen. Bedrijven werken op hun eigen manier aan ‘meer circulair’. Pas deed ik mee aan de kick-off van het programma Factor 10 van de World Business Council on Sustainable Development (WBCSD). Dit is een internationale werkgroep om de circulaire economie een boost te geven. Zoals bij veel van dit soort bijeenkomsten werd veel tijd besteed aan het vinden van gezamenlijke taal. Er is namelijk geen eenduidige definitie van ‘circulaire economie’. Recent onderzoek van Julian Kirchherr wijst uit dat er momenteel 114 definities zijn. Daarom is het noodzakelijk bij de start van een programma of project helder te krijgen wat de deelnemers verstaan onder dit begrip. Een breed gedragen,  eenduidige taal is daarvoor belangrijk. Alleen zo kun je opschalen, versnellen en resultaten meetbaar maken. 

Inzicht in kansen

Data en informatie zijn essentieel op weg naar een circulaire economie. Met op data gebaseerd inzicht kunnen we materialen tussen gebouwen uitwisselen en hergebruiken. Dan gaat het over de bouwstijl van een gebouw, verwerkte materialen en waar die vandaan komen. Daarom moeten we investeren de organisatie, de structuur en het delen van informatie! Het Madaster – het kadaster voor materialen - is een platform dat hierop inspeelt. Het bundelt bouwinformatiemodellen met daarin specifieke informatie over gebouwen. In het project Wonderwoods in Utrecht – waarin we circulaire principes toepassen – gebruiken we dit. Het vergemakkelijkt namelijk de uitwisseling en hergebruik van materialen tussen gebouwen. Wie nog een stap verder wil gaan: met hulp van blockchain technologie voegen we informatie over de levenscyclus van materialen toe. 

Circulaire principes toepassen bij ontwerp

Het klinkt logisch tijdens de ontwerpfase na te denken over toekomstige aanpassingen en functies van een gebouw, maar in de praktijk kom ik dat veel te weinig tegen. Zelf passen wij deze filosofie zo veel mogelijk toe. In onze projecten adviseren we de principes van design for disassembly te hanteren. Zo benader je een gebouw als een bouwpakket. En sorteren we er in het ontwerp al op voor dat we het gebouw later eenvoudig kunnen aanpassen en uit elkaar halen. Bij bestaande gebouwen beginnen we altijd met een oogstplan. Daarmee stellen we vast welke materialen erin zitten, welke waarde deze materialen hebben en hoe je ze kan hergebruiken. Ook bij de renovatie van ons eigen kantoor in Amersfoort pasten we deze principes gepast. Dat was een succes, want we gebruikten minder nieuwe materialen, er was minder afval en we bespaarden aanzienlijk op kosten.  

Co-creatie

Echt circulair bouwen vraagt om herijking van de samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Te vaak kijken de betrokkenen niet verder dan de grens van hun eigen opdracht. Daar worden ze ook op afgerekend, maar het kan anders door incentives van betrokken partijen te richten op de levensduur van een gebouw en niet op een beperkte fase van de bouw. Woningcorporaties, projectontwikkelaars en bouwers denken daar al over na. Ik kom al vragen tegen als: hoe prikkel je een producent om een product te ontwikkelen dat in de toekomst makkelijk aan te passen of te demonteren is? Hoe zorg je ervoor dat een bouwer zich ook bekommert om de aanpasbaarheid of demontage? Dat vraagt onder meer om heldere en bruikbare specificaties. Niet alleen voor de te leveren producten maar ook aan de daaraan gekoppelde processen. En, omdat er geen pasklare oplossingen zijn, gaat het altijd om maatwerk.

Er zijn nog veel stappen te zetten naar een meer circulaire economie.  Daarom moeten we sneller aan de slag, liever nog straks dan morgen. Er valt een wereld te winnen! Ik geloof erin, u toch ook?

Deze publicatie is onderdeel van een serie blogs over circulaire economie. Klik hier als u daar meer over wilt lezen.