Natuur bij TenneT in een stroomversnelling

Er zijn van die bedrijven die niet iedereen kent en die toch een essentiële rol vervullen in de samenleving. TenneT is zo’n bedrijf. Dit bedrijf beheert het landelijk elektriciteitsnetwerk in Nederland en een groot deel van Duitsland. In totaal betrekken 41 miljoen mensen stroom via het landelijk hoogspanningsnetwerk dat dit bedrijf bouwt en onderhoudt.

TenneT werkt nauw samen met de regionale netbeheerders als Liander, Enexis en Stedin, die de netwerken voor de middenspanning en laagspanning voor hun rekening nemen. Het bedrijf is semioverheid, met het Ministerie van Financiën als enige aandeelhouder. Het belangrijkste doel is het waarborgen van een betrouwbare en ononderbroken elektriciteitsvoorziening. Daarvoor beheert het 22.000 km hoogspanningsleiding. Een miljardenbedrijf, dat doorgaans pas bij het publiek in beeld komt als er in de buurt een nieuwe verbinding wordt aangelegd of wanneer de stroom uitvalt omdat een helikopter de hoogspanningsdraden kapot heeft getrokken. 

Ik ken het bedrijf al heel lang omdat we al een aantal jaren huisadviseur zijn op het gebied van ecologische vraagstukken. Als spoedadviseur wanneer takken uit een vogelnest in een hoogspanningsmast op de geleiders dreigt te vallen, maar ook als adviseur voor het reguliere groenbeheer en als opsteller van milieueffectrapporten voor nieuwe hoogspanningslijnen op het land en aansluitingen voor windparken op zee. Ook de Gedragscode Flora- en faunawet van TenneT (bestaand), de Gedragscode Houtopstanden Wet natuurbescherming (nog in ontwerp) en een paragraaf over natuurlijk kapitaal in het milieujaarverslag zijn van onze hand.

De uitnodiging van TenneT om mee te schrijven aan haar Natuurvisie was voor ons een bijzondere stap. Een natuurvisie is niet iets wat je direct verwacht bij een technisch bedrijf dat primair gericht is op het garanderen van de continuïteit en de veiligheid van haar elektriciteitsnetwerken. Maar ook bij TenneT verandert er momenteel veel. Het bedrijf is begonnen aan een flinke spurt in de energietransitie richting een kolen- en gasloze wereld. Windparken op volle zee worden aangesloten, er komen grensoverschrijdende verbindingen met netwerken in de ons omringende landen en het bedrijf werkt aan oplossingen voor het snelgroeiende aantal lokale zonnepanelen en windparken die allemaal op hetzelfde moment stroom aan het net willen terug leveren. Met al die nieuwe lijnen en deze veranderende energiewereld krijgt TenneT steeds meer te maken met andere partijen en belangenorganisaties. Het Ministerie van Financiën is allang niet meer de enige stakeholder. TenneT heeft inmiddels goed begrepen dat het beter is met die andere partners in overleg te gaan dan om elkaar in de rechtszaal tegen te komen. Dat geldt ook als het om natuurorganisaties gaat. Met hen zijn al verschillende natuurprojecten uitgevoerd, ook onder bestaande lijnen.
Waar natuur- en milieuprojecten vroeger vooral een basis hadden in individuele initiatieven van gemotiveerde medewerkers, fungeert anno 2018 in toenemende mate de Corporate Social Responsibility. Zeg maar het MVO-beleid, als kristallisatiepunt. Dat beleid is bij TenneT breed ingestoken en wordt momenteel stap voor stap uitgewerkt. De Natuurvisie vult hiervan het onderdeel ‘nature/biodiversity’ in. Daardoor neemt het aantal groene en natuurinclusieve projecten nu snel toe. De actieve rol van het bedrijf in de Greendeal Infranatuur is hierbij een flinke katalysator gebleken, vooral sinds haar CEO een bevlogen pleidooi hield voor natuurinclusief denken en handelen. Inmiddels wordt de Natuurvisie van TenneT door diverse managers binnen de organisatie gepromoot. Natuur krijgt alle aandacht en de communicatieafdeling heeft inmiddels zelfs een digitale kaart gemaakt waarop de diverse groene en natuurinclusieve projecten zijn te raadplegen. 
Het succes van de Natuurvisie heeft zeker ook te maken met de vorm. Het visiedeel is heel beknopt en de hoofdmoot wordt gevormd door een ‘handreiking natuurinclusief werken’. In die handreiking vinden medewerkers niet alleen de bestaande ‘groene’ kaders, zoals de Gedragscode flora en fauna, maar ook allerhande informatie. Zoals over potentiële natuureffecten van, meestal typische, TenneT-werkzaamheden en hoe deze zijn te voorkomen, over de natuurwetgeving en veel voorbeelden van geslaagde natuurinclusieve projecten. Een speciaal hoofdstuk is gewijd aan het omgaan met natuurorganisaties en ‘groene’ belangengroepen: als partners in plaats van als hindermacht. Het hoofdstuk over ‘groen’ inkopen wordt later ingevuld.

De nieuwe aandacht van TenneT voor natuurinclusief werken is gemeend, maar ook niet geheel zonder eigenbelang. In een publieksbrochure legt TenneT dit aan haar eigen medewerkers zo uit: “Natuuraspecten wegen steeds zwaarder omdat de samenleving vragen stelt als: Hoe kan TenneT schade aan natuur verminderen of vermijden? Of: Hoe kan in projecten en bedrijfsprocessen natuur zoveel mogelijk ‘meeliften’? Mensen reageren steeds alerter op aantasting van landschap, flora en fauna. Dat merken we in onze projecten. Bovendien ontwikkelt de wet- en regelgeving zich in een richting van een ´natuurinclusieve´ planning, zoals in de nieuwe Wet natuurbescherming en de komende Omgevingswet. Vooral deze laatste wet vraagt een nieuwe werkwijze. Procedures worden meer integraal, kwaliteiten tellen meer dan ruimtelijk vastgelegde bestemmingen. En stakeholders worden shareholders met gedeelde waarden”.

In de Natuurvisie is ook bovenstaande figuur opgenomen. De boodschap hiervan is dat hoe eerder ‘natuur’ in het besluitvormingsproces wordt geïntegreerd, hoe minder risico’s dit voor projecten oplevert en hoe meer vrijheid men heeft in de vormgeving ervan. Voor velen bleek dit een eyeopener te zijn. Bij TenneT worden natuurinclusieve projecten dus steeds vanzelfsprekender. Daarmee zetten ze de toon. Ik verwacht dat we voortaan vaker van TenneT gaan horen. Dikke kans dat het dan een ‘groen’, natuurinclusief project betreft.

De Natuurvisie, de brochure en de groene kaart van TenneT zijn in te zien via: https://www.tennet.eu/nl/ons-hoogspanningsnet/groene-kaart/


Dolf Logemann

Oud-collega (Ecologie en Natuurbeleid)